Misje ONZ

Strona o misjach ONZ
Przejdź do treści
MISJE W BYŁEJ JUGOSŁAWII

Żeby zrozumieć genezę konfliktu na Półwyspie Bałkańskim trzeba się cofnąć w czasie aż do zakończenia II Wojny Światowej. W górach w czasie niemieckiej okupacji działała największa partyzantka świata dowodzona przez Marszałka Josipa Broz Tito.                Patrz też: Jugosławia
Tito miał ogromny szacunek w całym społeczestwie, wszystkich narodów tworzących federację Jugosławii, bez względu na religię. Narody Jugosławi w większości to Słowianie, jednak różni ich religia. Część pólnocna (Słowenia, Chorwacja) wyznaje katolicyzm, część środkowa (Serbia) ze stolicą w Belgradzie jest wyznania greckokatolickiego i posługuje się w piśmie cyrylicą. Na zachód od Serbii mamy Słowian zamieszkujących Bośnię i Hercegowinę wyznających w dużym procencie islam jako efekt wcześniejszych okupacji tureckich. Zupełnie na południu żyją też narody nie słowiańskie wyznające islam jak Macedończycy, Albańczycy a nawet Turcy.

Ten cały konglomerat żył zgodnie do momentu śmierci Josipa Broz Tito w 1980 roku. Pośmierci wielkiego przywódcy nasiliły się ruchy separatystyczne i uwidoczniły różnice kulturowe, religijne i polityczne. Tu należy przypomnieć, że Chorwacja w czasie niemieckiej okupacji stanęła po stronie Niemiec. W Chorwacji istniał ustaszowski rząd faszystowski który aktywnie wspierał Hitlera, również militarnie (ustasze uważali się za lud aryjski, stworzyli własne obozy koncentracyjne i w programie mieli eksterminację Serbów). Serbia przewodziła w walce z faszystami ustaszowskimi (Tito sam był Chorwatem) i niemieckimi.
Po śmierci Josipa Broz Tito Jugosławia ulegała stopniowej destrukcji politycznej, a jej republiki (6) zaczęły się odrywać i ustanawiać własne państwa. W 1991 roku nastąpił rozpad Jugosławii.
Rozpad ten był możliwy gdy rozpadła się główna partia dotychczas rządząca czyli Związek Komunistów Jugosławii. Zarządzono wybory po których w każdej z republik w zasadzie wygrało inne ugrupowanie. Serbia nie chciała odpuścić kontroli nad wcześniejszymi republikami federacji i się zaczęło. 25 czerwca 1991 Słowenia i Chorwacja ogłosiły niepodległość. 17 listopada Macedonia (Serbia nie protestowała) Chorwacja od razu zaczęła mieć problem, gdyż secesję ogłosiła zamieszkana głównie przez Serbów Krajina, która stała się pierwszym i dużym miejscem zapalnym w regionie. Reakcja Serbii była natychmiastowa. Armia federacji (Serbia uważała się za kontynuatorkę Jugosławii) uderzyła na Słowenię (czerwiec) i Chorwację (lipiec). Siły skoncentrowno na Chorwacji i zajęto 1/4 jej terytorium. Jednak Serbowie popełnili wielki błąd. Nazywał się Vukowar. Zbrodnie tam dokonane zaalarmowały ONZ i nastawiły negatywnie do Serbii światową opinię publiczną. W 1992 Słowenia, Chorwacja oraz Bośnia i Hercegowina jako niepodległe państwa zostały przyjęte do ONZ. Należy pamiętać, że Serbia nadal nosiła nazwę Federalna Republika Jugosławii. W 1992 roku cały czas toczyły się walki na pograniczu Chorwacko-Serbskim i na początku roku obie strony przystały na plan ONZ rozlokowania w tym rejonie misji wojskowej. Konflikt militarny między Chorwacją a Serbią trwał do 1995 a polityczny do 1999 roku.
Jeszcze bardziej bezwzględna i krwawa okazała się być wojna w Bośni Hercegowinie. W marcu 1992 roku odbyło się referendum które zdecydowało o oderwaniu się republiki od Federacji Jugosłąwii. Problem w tym że w referendum nie wzięli udziału Serbowie, którzy stanowili ok. połowę mieszkańców BiH (bojkot referendum). 3 marca 1992 BiH ogłosiła niepodległość. Reakcja militarna Federacji była natychmiastowa, jednak nie udało się zdobyć Sarajewa które zostało okrążone i trwało w oblężeniu przez 3,5 roku. Paradoksalnie, co piąty obrońca  Sarajewa był Serbem, co świadczy jak bardzo sytuacja tam był zagmatwana i nieprzewidywalna. Już w kwietniu do Sarajewa dotarły wojska ONZ w liczbie ok. 1,2 tys. Serbowie opanowali ok. 75% terytorium BiH.
27.04.1992. ogłoszono powstanie nowej Jugosławi, która została ograniczona do Serbii i Czarnogóry. Nowa Jugosławia nie została uznana przez społeczność międzynarodową głownie dlatego że była w przymierzu z Rosją. Pomimo nałożonego embarga kraje NATO (zwłaszcza USA) zbroiły siły antyserbskie a nowa Jugosławia otrzymywała uzbrojenie z Rosji. Chorwacja, która początkowo stała po stronie Bośni, zmieniła front na antymuzułmański, pilnując wyłącznie własnych interesów narodowych. Z powodu nieskuteczności działań wojsk ONZ, które były po prostu ignorowane przez obie strony konfliktu i coraz większymi przykładami bestialstwa (mandat sił ONZ nie pozwalał im na użycie broni więc w tej sytuacji żołnierze onz byli wojskiem marionetkowym) w kwietniu 1993 na tereny BiH okupowane przez Serbię lotnictwo NATO rozpoczęło naloty i bombardowania.
Siły UNPROFOR osiągnęły stan 24 tys. żołnierzy. W połowie 1995 roku miała miejsce kulminacja walk. Serbowie likwidowali muzułmańskie enklawy dopuszczając się zbrodni, np. Srebrenica. Na ataki lotnicze NATO, Serbowie odpowiedzieli tym, że brali do niewoli jako zakładników żołnierzy ONZ. Z kolei poszczególne kraje biorące udział w misji ONZ w reakcji na zagrożenie oraz znając plany zmasowanych ataków lotniczych NATO, zaczęły wycofywać swoje wojska z BiH. Między 30.08-20.09.1995 NATO przeprowadziło operację Deliberate Force, która zmusiła w efekcie strony do zakończenia wojny i podpisania układu w Dayton. W efekcie wojny w byłej Jugosławii zginęło od 100-200 tys. ludzi. (65% Bośniacy, 25% Serbowie, 8% Chorwaci). W samym Sarajewie zginęło ok. 10 tys. ludzi. Od zawarcia porozumień pokojowych sytuacja stale się stabiliuje. Obecnie jest stabilna. Stale zmniejszane są kontyngenty pokojowe wojsk nadzorujących pokój. 200 tys. ludzi którzy uciekli w wyniku czystek etnicznych - a za czystki odpowiadają wszystkie strony konfliktu - powróciło do swoich domów i obecnie znów mieszkają razem z niedawnymi wrogami.

Nowym etapem zaangażowania Polski w misje pokojowe ONZ, był udział w zapewnianiu pokoju w byłej Jugosławii. Tu też nasi żołnierze wystąpili po raz pierwszy w charakterze operacyjnym, patrolując obszar nadzorowany, chroniąc ważne instalacje, eskortując konwoje humanitarne, itd.
Misja trwała od kwietnia 1992 do maja 1995 roku i uczestniczyło w niej w sumie ponad 3800 polskich żołnierzy. Polski batalion służył najpierw w ramach UNPROFOR pod egidą ONZ, a potem UNCRO przez trzy lata. Następnie w ramach NATO wszedł w skład sił Brygady Nordycko-Polskiej IFOR.

Początek lat 90-tych to czas wielkiego zaangażowania Polski w zagraniczne misje wojskowe. Obok już istniejącej od las misji w Syrii (UNDOF), sytuacja międzynarodowa wygenerowała możliwości dużo większego uczestnictwa i zaangażowania Polski w takie misje. Pytanie jednak czy nas było na to stać i czy byliśmy na to przygotowani? Daliśmy radę tylko z powodu zamiłowania do wielkiej improwizacji i biedy w kraju, gdzie żołnierze po prostu chcieli się szybko czegoś więcej dorobić. W 1992 roku przystąpiliśmy do uczestnictwa w dużych misjach ONZ w Kambodży (UNTAC), w Libanie (UNIFIL) Szczególnie nieprzygotowana była misja w Kambodży lecz i tworzenie kontyngentu UNPROFOR nosiło takie piętno.
W połowie marca 1992 roku rozpoczęto organizować kontyngent do wyjazdu, na bazie Śląskiego Okręgu Wojskowego. Żołnierzy kompletowano w 10 DZ w Opolu a kadrę w Centrum Szkolenia dla Potrzeb ONZ w Kielcach. W przeciwieństwie do wszystkich poprzednich misji ta była inna, gdyż nie logistyczna tylko operacyjna. Tworzono na szybko batalion operacyjny. Zobacz też: PKW Chorwacja. Już 11 kwietnia z Opola wyruszył koleją transport pierwszego rzutu batalionu. Dowódcą został płk Wiesław Kurzyca. W skład batalionu wchodziło 5 kompanii piechoty (po 123 żołnierzy) plus inne pododdziały, razem 842 osoby (pierwsza zmiana). Do tego wysłany został tam sprzęt - transportery opancerzone BRDM, pojazdy Star i Tarpan. Organizacja takiego wyjazdu była wielkim wyzwaniem. Transport w wagonach kolejowych ludzi i sprzętu też. Przez Opole w czasie miesiąca poprzedzającego wyjazd przewinęło się ponad 3 tys. kandydatów. Wszystko to nadzorował ówczesny szef sztabu ŚOW Ś.P. gen. bryg. Zygmunt Sadowski (najlepiej wspominany przeze mnie generał z jakim miałem do czynienia). Prawdziwy dowódca, profesjonalista, opanowany, zawsze zdecydowany i konkretny.
W rejon misji z rampy kolejowej w Opolu odjechało w sumie 5 długich na 800m składów. Największym problemem był całkowity brak łaczności między składami a dowództwem. POLBATT został rozlokowany w miejscowości Slunj w sektorze północnym UNPROFOR w Chorwacji przy granicy z BiH. Po dotarciu na miejsce i rozwinięciu się, batalion obsadził 26 posterunków obserwacyjnych, a ich liczba do końca sierpnia wzrosła do 42.
Zadania: patrolowanie i obserwacja, kontrolowanie i deponowanie broni cywilom, konwojowanie i eskortowanie, pomoc humanitarna.
Szybko okazało się, że ta misja to nie przelewki tylko często zagrożenie życia i wojna. W czasie nasilenia napięcia strony konfliktu nic sobie nie robiły z ONZ-towskich Check Points (CP). Zdarzało się że żołnierze podnosili szlabany na CP z przystawioną lufą do skroni. W nocy posterunki żyły swoim życiem, gdyż żołnierze ONZ przebywali w schronach a nie na posterunkach. Nikomu nie spieszyło się ginąć w obcej wojnie domowej, zresztą mandat ONZ uniemożliwiał używanie broni. Sytuacja zagrożenia powodowała, że wielu żołnierzy rezygnowało i deklarowali pisemnie chęć powrotu do Polski. Z kolei wieści z rejonu misji powodowały, że wcześniejsi ochotnicy rezygnowali jeszcze w Polsce i wyjeżdżali ze zgrupowania. Dowódcą batalionu w roku 1993 został płk Jan Kempara, znany i doświadczony weteran wcześniejszych misji. Przez UNPROFOR przewinęło się wielu późniejszych generałów i oficerów o znanych nazwiskach, np. por. Roman Polko. W 1994 roku batalion liczył już 1227 żołnierzy.
31 marca 1995 roku skończył się mandat UNPROFOR w Chorwacji, a sama Chorwacja nie była zainteresowana jego przedłużaniem ponieważ najzwyczajniej szykowała się do wojny z Serbami. SIły ONZ zostały zredukowane o 60% a nazwa zmieniona UNPF - Zjednoczone Siły Pokojowe (United Nations Peace Forces). UNPF to wspólna nazwa dla trzech niezależnych operacji wojskowych ONZ na Bałkanach. Misja w Chorwacji to UNCRO (United Nations Confidence Restoration Operation). Misja UNCRO ta trwała od kwietnia 1995 do stycznia 1996.
=====================================================================================

Kolejne 9 miesięcy dla polskiego batalionu były niezwykle trudne i stresujące. 1 maja 1995 Chorwaci rozpoczęli walki w rejonach przygranicznych, których celem było zdobycie jak największego terytorium i wyparcie Serbów. Natarcie skierowano zarówno w kierunku wschodnim czyli Slawonii jak i południowym czyli Bośni. Wszelkie zadania mandatowe UNCRO stały się w tej sytuacji niewykonalne. Walki trwały, a Chorwacja w lipcu ogłosiła nawet mobilizację powołując pod broń ok. 120 tys. ludzi. 4 sierpnia rozpoczęła się ofensywa chorwacka na wielką skalę w efekcie większość posterunków ONZ została zniszczona lub zdewastowana. Były ofiary wśród personelu ONZ. Były przypadki grabieży mienia w tym prywatnego. Dalsza misja ONZ na tym terenie nie miała sansu, zresztą nie miała od samego początku. Walczące strony respektowały tylko prawo silniejszego w danej chwili. Jeśli miał ktoś tam interweniować to winny to być od razu siły NATO z ciężkim sprzętem i prawem zaprowadzania pokoju siłą "peace making" a nie próbując utrzymywać pokój "peace keeping".
===================================================================================
UNTAES

Misja demilitaryzacyjna ONZ działająca od 1966-68 rozdzielała strony konfliktu tj Chorwację i Serbię. Liczyła ok. 5 tys. żołnierzy, ok. 500 policjantów i 100 obserwatorów z 22 państw. Kwatera Główna - Vukovar. Poza zadaniami obserwacyjnymi i rozdzielającymi, głównym zadaniem misji był nadzór nad prawidłowym przebiegiem wyborów samorządowych w spornym regionie. W roli obserwatorów wzięło udział 10 polskich oficerów. W misji tej wziął udział 53 osobowy pododdział GROMu, który wystąpił tam pod nazwą Polska Grupa Specjalna (Polish Special Group). Kwatera grupy znajdowała się przy granicy z Serbią w miejscowości Erdul. 27 czerwca 1997 roku pojmali oni w spektakularny sposób zbrodniarza wojennego Slavko Dokmanovicia a następnie uwolnili zakładników przetrzymywanych przez serbskich spadochroniarzy, którzy rządali natychmiastowego wypuszczenia Dokmanovicia. Operacja ta miała kryptonim "Mały Kwiatek" - "Little Flower" i kolejny raz pokazała że mamy w Polsce jednostkę na najwyższym poziomie. Po zakończeniu misji UNTAES komandosi GROM zostali przerzuceni do Kosowa.
====================================================================================
UNMOP

Misja obserwacyjna ONZ prowadzona w latach 1996-2002 na spornym terenie Półwyspu Prevlaka między Chorwacją a Czarnogórą. W misji tej wziął udział jeden Polak ppłk Jan Nadolski, który związał się z tą misją i pełniąc tam wzorowo swoje obowiązki awansował ze stanowiska obserwatora aż do zastępcy dowódcy misji (po drodze pełnił wiele ważnych funkcji w strukturach tej misji).
=====================================================================================
UNPREDEP

Misja ta zastąpiła wcześniejszą macedońską część misji UNPROFOR, przejmując po niej wszystkie zadania i obowiązki. Obejmowała obszar wzdłuż granicy Macedonii z b. Jugosławią i Albanią. W misji służyło 8 Polaków.
===============================================================================

 
W latach 1992-95 na terytorium Bośni i Hercegowiny (nazywaną dalej w skrócie BiH) trwały zacięte walki pomiędzy mieszkającymi tam bośniackimi Serbami (prawosławni), Bośniakami (muzułmanie) i bośniackimi Chorwatami (katolicy). Wysłana tam w 1992 r. przez ONZ misja pokojowa na Bałkanach (UNPROFOR), licząca początkowo 10.000 żołnierzy przekształcona następnie w UNCRO nie opanowała konfliktów, mimo iż w 1995 r. liczyła 40.000 żołnierzy i pracowników cywilnych. 21 listopada 1995 r. zebrani w Dayton (USA) przywódcy Chorwacji, Nowej Jugosławii (obecnie Serbia) oraz Bośniaków uzgodnili porozumienie zwane powszechnie „porozumieniem z Dayton”, które podpisali w Paryżu 13 grudnia 1995 r. Na mocy tego porozumienia utworzono w ramach Bośni i Hercegowiny dwie równoprawne części tj. Federację BiH (zdominowaną przez ludność muzułmańsko – chorwacką) oraz Republikę Serbską BiH (zdominowaną przez ludność serbską - prawosławną). Zachowano przy tym jedność tego państwa.
 
Porozumienie z Dayton przewidywało w zamian misji ONZ, czyli UNCRO skierowanie do BiH natowskiej misji nazwanej początkowo IFOR (Implementation Force) przekształconej w 1997r. w SFOR (Stabilization Force). Misja ta początkowo liczyła 60.000 żołnierzy z 37 państw wyposażonych nie tylko w broń osobistą, ale też w czołgi, lotnictwo i artylerię.
 
Siły te zorganizowano w 3 międzynarodowe dywizje: Północną (MND – N); Południowo – Zachodnią (MND – SW) oraz Południowo – Wschodnią (MND – SE) ochraniały mniej więcej 3 równe części terytorium BiH.
 
Władze Rzeczypospolitej Polskiej odpowiadając na zaproszenie NATO w styczniu 1996 r. wysłały do IFOR w BiH Polski Kontyngent Wojskowy (POLBn IFOR) w sile 700 żołnierzy, którego trzon stanowił 16 batalion powietrzno–desantowy z 6 Brygady Desantowo – Szturmowej. W 1997 r., gdy IFOR przekształcono w SFOR redukując przy tym liczbę żołnierzy z 60.000 do 30.000 nasz 16 batalion został zastąpiony przez 18 batalion z tej samej brygady w składzie 500 żołnierzy.
 
POLBn IFOR, a następnie POLBn SFOR działał w składzie Nordycko – Polskiej Brygady (RORDPOL Bde) złożonej z żołnierzy batalionów (oprócz polskiego): norweskiego, duńskiego, fińskiego, szwedzkiego i bałtyckiego (utworzonego przez Litwę, Łotwę i Estonię. NORDPOLBde była częścią Wielonarodowej Dywizji Północ (MND – N) IFOR, a następnie SFOR. Podstawowy trzon tej dywizji stanowiły oddziały 1 Dywizji Pancernej USA i 11 Dywizji Kawalerii Powietrznej USA.
 
Obszar odpowiedzialności POLBn w IFOR, a następnie SFOR obejmował 1380 km2, w tym gminy:
 
Teslic (zamieszkałą przez bośniackich Serbów);
 
Zepce ( zamieszkałą przez bośniackich Chorwatów);
 
Zavidovici (zamieszkałą przez bośniackich muzułmanów)
 
Podstawowe zadania POLBn w IFOR/SFOR w latach 1996 – 1999 to:
 
- nadzorowanie rejonu odpowiedzialności, w tym także egzekwowanie swobody ruchu na 33 kilometrowym odcinku granicy między Federacją Bośni i Hercegowiny i Republiką Serbską Bośni i Hercegowiny;
 
- kontrolowanie stron konfliktu, w tym miejsc stacjonowania i dyslokacji wojsk oraz przechowywania uzbrojenia czy też sprzętu wojskowego;
 
- monitorowanie wszelkiej aktywności wojskowej stron konfliktu;
 
- organizowanie współpracy cywilno-wojskowej;
 
- nadzorowanie i monitorowanie rozminowywania pól minowych.

========================================================================================

Misja UE która zastąpiła natowską misję SFOR, rozpoczęta 2 grudnia 2004 roku i która trwa do dziś. Od 2009 roku misją dowodzą austriaccy generałowie.
Misję tworzy ok. 900 żołnierzy z 19 państw w tym 7 państw z poza UE (Turcja, Szwajcaria, Australia, Albania, Chile, Macedonia, N. Zelandia).
Swego czasu służbowo odwiedziłem HQ w Sarajewie. Nigdzie nie widziałem tak dosklonałych warunków socjalno-bytowych, nigdzie nie widziałem tyle MP (łapali za przekroczenie prędkości rowerzystów- chyba z nudów), nigdzie nie widziałem tyle PX-ów (dla niewtajemniczonych narodowe sklepy wolnocłowe), a w nich takiego wyboru alkoholi wszelakich w sytuacji gdzie na spożycie obowiązywał całkowity zakaz (komedia). Generalnie to gorąco namawiam każdego, jeśli misja to tylko EUFOR).
=================================================================================
Created with WebSite X5
Strona o misjach ONZ
Wróć do spisu treści